ATAPI (ATA Packet Interface) to rozszerzenie standardu ATA (IDE), które umożliwiło podłączanie do interfejsu IDE nie tylko dysków twardych, ale również innych urządzeń pamięci masowej, takich jak napędy CD-ROM, DVD, nagrywarki czy napędy taśmowe. Dzięki ATAPI interfejs IDE stał się uniwersalnym rozwiązaniem wykorzystywanym w większości komputerów osobistych lat 90. i początku XXI wieku.
W praktyce to właśnie dzięki ATAPI napędy optyczne mogły korzystać z tego samego złącza i tej samej taśmy co dyski twarde.
Dlaczego powstało ATAPI
Pierwotny standard ATA został zaprojektowany wyłącznie z myślą o dyskach twardych.
Gdy na rynku zaczęły pojawiać się:
- napędy CD-ROM,
- nagrywarki CD,
- napędy DVD,
- streamery taśmowe,
- napędy ZIP,
okazało się, że klasyczne komendy ATA nie są wystarczające do obsługi tych urządzeń.
Rozwiązaniem było stworzenie rozszerzenia ATAPI, które umożliwiało przesyłanie bardziej złożonych poleceń.
Jak działa ATAPI
ATAPI wykorzystuje fizycznie ten sam interfejs co ATA (IDE), ale zamiast standardowych komend ATA przesyła specjalne pakiety poleceń.
Polecenia te bazują na zestawie komend wykorzystywanym przez urządzenia SCSI.
Dzięki temu napędy optyczne mogły oferować funkcje takie jak:
- odczyt płyt CD,
- odczyt płyt DVD,
- nagrywanie płyt,
- wysuwanie tacki,
- odczyt ścieżek audio,
- obsługa różnych formatów nośników.
Jakie urządzenia korzystały z ATAPI
Najczęściej spotykane urządzenia ATAPI to:
- napędy CD-ROM,
- nagrywarki CD-R i CD-RW,
- napędy DVD-ROM,
- nagrywarki DVD,
- napędy ZIP,
- napędy taśmowe.
Choć technicznie możliwe było również tworzenie dysków twardych zgodnych z ATAPI, w praktyce standard ten wykorzystywano głównie dla urządzeń innych niż HDD.
ATAPI a IDE
ATAPI nie jest osobnym interfejsem.
Jest rozszerzeniem standardu ATA wykorzystującym:
- te same 40-pinowe złącza,
- te same taśmy IDE,
- ten sam kontroler ATA,
- identyczne ustawienia Master, Slave i Cable Select.
Dzięki temu użytkownik mógł bez problemu podłączyć dysk twardy oraz napęd CD-ROM do jednego kanału IDE.
ATAPI a SCSI
Jedną z ciekawostek jest fakt, że polecenia wykorzystywane przez ATAPI bazują na zestawie komend SCSI.
Oznacza to, że:
- urządzenie komunikuje się przez interfejs ATA,
- ale wykorzystuje polecenia charakterystyczne dla standardu SCSI.
Pozwoliło to wykorzystać sprawdzone rozwiązania opracowane wcześniej dla profesjonalnych urządzeń SCSI.
Konfiguracja urządzeń
Podobnie jak w przypadku dysków IDE, urządzenia ATAPI wymagały odpowiedniego ustawienia zworek.
Najczęściej wybierano:
- Master,
- Slave,
- Cable Select.
Nieprawidłowa konfiguracja mogła powodować:
- niewykrywanie napędu,
- problemy z uruchamianiem komputera,
- błędy odczytu płyt.
ATAPI w systemach operacyjnych
Obsługa ATAPI została dodana do większości systemów operacyjnych lat 90.
Standard wspierały między innymi:
- MS-DOS (z odpowiednimi sterownikami),
- Windows 95,
- Windows 98,
- Windows Me,
- Windows 2000,
- Windows XP,
- Linux.
W systemie DOS napęd CD-ROM wymagał zazwyczaj załadowania sterownika producenta oraz programu MSCDEX, który umożliwiał dostęp do napędu z poziomu systemu.
Koniec ery ATAPI
Wraz z pojawieniem się interfejsu SATA standard ATAPI nie zniknął całkowicie.
Napędy optyczne SATA nadal korzystają z komend ATAPI, zmienił się jedynie sposób ich przesyłania.
Oznacza to, że współczesne napędy DVD czy Blu-ray wykorzystują interfejs SATA, ale komunikują się z systemem przy użyciu protokołu ATAPI.
ATAPI w retro hardware
Dla miłośników retro komputerów ATAPI jest jednym z charakterystycznych elementów komputerów z lat 90.
Można je spotkać między innymi w:
- napędach CD-ROM 4x, 8x, 16x i 52x,
- nagrywarkach CD,
- napędach DVD,
- napędach ZIP IDE.
Znajomość standardu ATAPI jest przydatna podczas renowacji starszych komputerów oraz diagnozowania problemów z napędami optycznymi.
ATAPI znacząco rozszerzyło możliwości interfejsu ATA, umożliwiając obsługę napędów optycznych i innych urządzeń pamięci masowej przy użyciu tego samego złącza co dyski twarde. Dzięki temu komputery osobiste stały się prostsze w konfiguracji i bardziej uniwersalne, a standard IDE przez wiele lat mógł pełnić rolę podstawowego interfejsu dla większości urządzeń magazynujących dane.
