VLB (VESA Local Bus) to magistrala rozszerzeń stosowana głównie w komputerach klasy 486 na początku lat 90. Została opracowana przez organizację VESA (Video Electronics Standards Association) jako odpowiedź na rosnące wymagania wydajnościowe kart graficznych i kontrolerów dyskowych, które zaczynały przekraczać możliwości magistrali ISA.
Przez krótki okres VLB był najszybszym i najbardziej pożądanym standardem rozszerzeń dla komputerów 486, zanim został zastąpiony przez magistralę PCI.
Dlaczego powstał VLB
Pod koniec ery procesorów 386 i na początku dominacji 486 standard ISA zaczął stanowić poważne ograniczenie wydajności.
Problemy ISA obejmowały:
- niską przepustowość,
- 16-bitową magistralę danych,
- niską częstotliwość pracy,
- duże obciążenie procesora.
Nowoczesne karty VGA oraz kontrolery dysków wymagały znacznie szybszej komunikacji z procesorem.
Rozwiązaniem okazało się stworzenie magistrali bezpośrednio połączonej z lokalną magistralą procesora 486.
Jak działał VLB
VESA Local Bus był bezpośrednio połączony z magistralą procesora.
Dzięki temu oferował:
- 32-bitową magistralę danych,
- pracę z częstotliwością procesora,
- znacznie wyższą przepustowość niż ISA,
- krótszy czas dostępu do urządzeń.
W praktyce karta VLB mogła komunikować się z procesorem znacznie szybciej niż karta ISA.
Charakterystyczny wygląd złącza VLB
Slot VLB bardzo łatwo rozpoznać na płycie głównej.
Fizycznie składał się z:
- standardowego złącza ISA 16-bit,
- dodatkowej długiej sekcji umieszczonej za slotem ISA.
Można powiedzieć, że VLB wygląda jak „przedłużone ISA”.
Karty VLB były przez to wyjątkowo długie i często zajmowały znaczną część wnętrza komputera.
Typowe urządzenia VLB
Najczęściej w standardzie VLB występowały:
- karty graficzne,
- kontrolery IDE,
- kontrolery SCSI,
- kontrolery dysków twardych,
- niektóre karty sieciowe.
Największe korzyści wydajnościowe przynosiły przede wszystkim szybkie karty VGA.
VLB a karty graficzne
To właśnie grafika była głównym powodem powstania VLB.
Popularne układy występujące na kartach VLB obejmowały między innymi:
- S3 Vision,
- S3 Trio,
- Cirrus Logic,
- Tseng Labs ET4000,
- ATI Mach32,
- ATI Mach64.
Przesiadka z ISA na VLB często dawała bardzo zauważalny wzrost wydajności systemu Windows 3.x oraz aplikacji graficznych.
Ograniczenia VLB
Mimo wysokiej wydajności magistrala miała kilka istotnych wad.
Najważniejsze problemy:
- silne uzależnienie od architektury procesora 486,
- problemy ze stabilnością przy wyższych częstotliwościach,
- ograniczona liczba slotów,
- trudności przy stosowaniu wielu kart jednocześnie.
W większości komputerów spotykano od jednego do trzech slotów VLB.
Przy większej liczbie urządzeń często pojawiały się problemy z niezawodnością.
VLB a PCI
W 1993 roku pojawiła się magistrala PCI, która szybko zaczęła wypierać VLB.
Najważniejsze przewagi PCI:
- niezależność od konkretnego procesora,
- większa skalowalność,
- łatwiejsza implementacja,
- lepsza obsługa Plug and Play,
- większa stabilność.
W efekcie VLB funkcjonował na rynku zaledwie kilka lat.
VLB w komputerach 486
VLB jest dziś bardzo silnie kojarzony z komputerami opartymi o procesory:
- Intel 486DX,
- Intel 486DX2,
- Intel 486DX4,
- AMD 486,
- Cyrix 486.
W praktyce można uznać go za magistralę stworzoną specjalnie dla ery 486.
Pojawienie się procesorów Pentium i magistrali PCI oznaczało początek końca standardu VLB.
VLB w świecie retro hardware
Dla kolekcjonerów retro komputerów VLB jest obecnie jednym z najbardziej poszukiwanych standardów rozszerzeń.
Szczególnie cenione są:
- karty graficzne VLB,
- kontrolery IDE VLB,
- kontrolery SCSI VLB.
Komputer 486 wyposażony w szybką kartę VLB jest dziś uznawany za jedną z najbardziej wydajnych konfiguracji swojej epoki.
Choć VESA Local Bus był obecny na rynku stosunkowo krótko, odegrał bardzo ważną rolę w historii komputerów PC. Pozwolił przezwyciężyć ograniczenia magistrali ISA i zapewnił komputerom 486 wydajność potrzebną do pracy z coraz bardziej wymagającym oprogramowaniem. Dziś pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych elementów złotej ery komputerów 486 i ważnym rozdziałem w historii rozwoju magistral rozszerzeń.
